Czytasz: Bez ciepła od maja, wkrótce bez prądu i wody. Samowola przy Centralnej 73B w Krakowie idzie do rozbiórki, a lokatorzy nie mają dokąd iść
- 01
Bez ciepła od maja, wkrótce bez prądu i wody. Samowola przy Centralnej 73B w Krakowie idzie do rozbiórki, a lokatorzy nie mają dokąd iść
Bez ciepła od maja, wkrótce bez prądu i wody. Samowola przy Centralnej 73B w Krakowie idzie do rozbiórki, a lokatorzy nie mają dokąd iść
Przy ulicy Centralnej 73B na krakowskich Czyżynach nad parterowym warsztatem samochodowym wyrósł bez pozwolenia kilkukondygnacyjny budynek z mieszkaniami na wynajem. Postępowanie w jego sprawie ciągnęło się kilkanaście lat, a teraz rozbiórka jest przesądzona. Lokatorzy od maja nie mają ogrzewania, zapowiedziano odcięcie prądu i wody, a miasto szykuje dokumentację wyburzenia za 150 tys. zł. Problem w tym, że w budynku wciąż mieszkają ludzie, w tym rodziny z małymi dziećmi, i wielu z nich nie ma dokąd się wyprowadzić.
NAJWAŻNIEJSZE W SKRÓCIE
- Pierwsza decyzja o rozbiórce samowoli przy Centralnej 73B zapadła w 2009 roku. Ostateczne postanowienie wydano pod koniec 2025 roku.
- W marcu 2026 roku nadzór budowlany zdecydował o wykonaniu zastępczym, czyli rozbiórce na koszt właściciela.
- Pierwszy przetarg, z rozbiórką wycenioną na 3 mln zł, nie wyłonił wykonawcy. Pod koniec września wybrano firmę, która za 150 tys. zł przygotuje projekt rozbiórki.
- Ogrzewanie w części mieszkalnej odcięto w maju. Zapowiadane jest odłączenie prądu i wody.
- Miasto podkreśla, że budynek jest prywatny i to właściciel powinien zapewnić lokatorom inne mieszkania.
Jak warsztat zamienił się w blok
Historia zaczyna się od parterowego budynku warsztatu samochodowego, który powstał legalnie i miał zgodne z prawem przyłącze do miejskiej sieci ciepłowniczej. Nad nim inwestor, bez wymaganego pozwolenia na budowę, nadbudował kolejne kondygnacje. Według relacji Radia Kraków obiekt, który w dokumentach zaczynał się jako dom jednorodzinny, rozrósł się ostatecznie do pięciu pięter. Powstały w nim mieszkania, które przez lata były wynajmowane.
Nadzór budowlany nakazał rozbiórkę nielegalnej części, ale właściciel korzystał z kolejnych możliwości odwoławczych. Według Radia Kraków właściciel do dziś przekonuje, że na jego działce nie wydano decyzji o rozbiórce, i powołuje się na pozwolenie na budowę z 1988 roku. Organy nadzoru budowlanego są innego zdania, a ich postanowienie o rozbiórce jest ostateczne.
Centralna 73B, Kraków Czyżyny
Kilkanaście lat od nakazu do rozbiórki
- 2009Nadzór budowlany wydaje decyzję o rozbiórce nadbudowy, właściciel rozpoczyna serię odwołań.
- Koniec 2025Zapada ostateczne postanowienie o rozbiórce. Z powodu braku pieniędzy prace w tym roku nie ruszają.
- Marzec 2026Nadzór budowlany decyduje o wykonaniu zastępczym, czyli rozbiórce na koszt właściciela.
- Po marcu 2026Pierwszy przetarg z rozbiórką wycenioną na 3 mln zł nie wyłania wykonawcy. Proces zostaje podzielony na etapy.
- Maj 2026W części mieszkalnej zostaje odcięte ogrzewanie.
- Wrzesień 2026Wybrana zostaje firma, która za 150 tys. zł przygotuje projekt rozbiórki i kosztorys.
- Październik 2026Lokatorzy dostają ostrzeżenia i ulotki po polsku, ukraińsku i angielsku. Zapowiedziano odłączenie prądu i wody.
- Kolejne miesiąceGotowa dokumentacja, przetarg na wykonawcę robót i fizyczna rozbiórka.
Życie w budynku, który ma zniknąć
Dostawy ciepła do części mieszkalnej przerwano w maju. Według relacji przywołanej przez wnp.pl przecięto rurę łączącą ją z miejską siecią. Na początku października ogrzewanie działało jedynie w dawnym warsztacie na najniższej kondygnacji, czyli w legalnej części obiektu. Wraz ze spadkiem temperatur życie w mieszkaniach staje się coraz trudniejsze, a zapowiedziane odłączenie prądu i wody oznacza, że sytuacja jeszcze się pogorszy.
Tu jest dużo rodzin, które mają małe dzieci. No niestety nikt dziś na ulicę nie wyjdzie pod most.Mieszkańcy budynku przy Centralnej 73B w rozmowie z Radiem Eska
Szczególnie trudne jest położenie osób, które wprowadziły się niedawno. Radio Kraków rozmawiało z lokatorami, w tym obcokrajowcami, którzy podpisali umowy najmu zaledwie kilka miesięcy przed tym, jak dowiedzieli się o rozbiórce. Twierdzą, że wynajmujący nie poinformował ich o statusie prawnym budynku, a o planach wyburzenia przeczytali dopiero w ulotkach nadzoru budowlanego. Część mieszkańców zainwestowała tu także swoje oszczędności.
Kto ma zapewnić lokatorom dach nad głową
To najbardziej sporna część sprawy. Lokatorzy oczekują od miasta mieszkań socjalnych lub zastępczych. Urząd Miasta Krakowa odpowiada, że budynek należy do prywatnego właściciela, nie do gminy, i to na nim spoczywa obowiązek zapewnienia mieszkańcom innego lokum.
Ta odpowiedź wynika z konstrukcji przepisów. Obowiązek gminy, by zapewnić lokal socjalny, jest w polskim prawie związany przede wszystkim z eksmisją orzekaną przez sąd. Tutaj nie ma wyroku eksmisyjnego, tylko nakaz rozbiórki wydany przez nadzór budowlany wobec właściciela obiektu. Najemcy mają umowy z właścicielem, nie z miastem, więc to od niego mogą dochodzić roszczeń, na przykład zwrotu kaucji i odszkodowania za to, że wynajął lokal, z którego nie da się korzystać.
Nie znaczy to, że miasto umywa ręce. Już w kwietniu władze Krakowa zapowiadały, że do lokatorów trafią pracownicy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z tłumaczami, a sytuacja każdej rodziny będzie analizowana indywidualnie. Osoby spełniające kryteria mogą też starać się o mieszkanie z zasobu gminy na ogólnych zasadach, choć trzeba się liczyć z długim czekaniem. Ile to trwa w praktyce, opisujemy w tekście ile się czeka na mieszkanie socjalne.
| Strona | Rola w sprawie | Co jej grozi lub co jej przysługuje |
|---|---|---|
| Właściciel | adresat nakazu rozbiórki i strona umów najmu | pokrycie kosztów wykonania zastępczego, roszczenia najemców |
| Nadzór budowlany | wydał nakaz, prowadzi wykonanie zastępcze | zleca projekt i roboty, koszty dochodzi od właściciela |
| Miasto | informuje lokatorów, zapewnia wsparcie MOPS | według urzędu nie ma obowiązku dawania lokali zastępczych |
| Najemcy | strona umów z właścicielem | roszczenia wobec wynajmującego, pomoc społeczna, wniosek o lokal z zasobu gminy |
Zestawienie poglądowe na podstawie stanowiska Urzędu Miasta Krakowa i ogólnych zasad prawa. Nie zastępuje porady prawnej.
Zobacz również:
AKTUALNOŚCI · 29.10.2026Huta Baildon zamienia się w osiedle. Develia zbuduje ponad 900 mieszkań nad RawąCzy samowola się opłaca?
Eksperci zwracają uwagę, że takie przypadki nie biorą się znikąd. Piotr Krochmal z Monitora Rynku Nieruchomości mówił Radiu Kraków, że krakowski rynek jest bardzo drogi, a czynsze wysokie. Właściciele samowoli liczą, że zanim zapadnie ostateczna decyzja o rozbiórce, zdążą zarobić na wynajmie, a zamiast wyburzenia zapłacą karę pokrywaną z zysków. Sprawa Centralnej 73B pokazuje, że przy wytrwałym korzystaniu z procedur odwoławczych to może trwać kilkanaście lat.
Przy tej samej ulicy na rozbiórkę czeka zresztą druga głośna samowola, budynek pod numerem 57A, opisywany przed laty jako „dom w bloku”. Dla porównania, legalne mieszkania w Krakowie należą do najdroższych w kraju, co dobrze widać w naszym zestawieniu cen mieszkań w Krakowie. Wysokie ceny i czynsze sprawiają, że tańsza oferta najmu kusi, nawet jeśli coś z budynkiem jest nie tak.
JAK SPRAWDZIĆ, CZY WYNAJMOWANY BUDYNEK NIE JEST SAMOWOLĄ
- Poproś wynajmującego o numer księgi wieczystej i sprawdź ją bezpłatnie w systemie Ministerstwa Sprawiedliwości. Zobacz, czy lokal jest wyodrębniony i kto jest właścicielem.
- Zapytaj w powiatowym inspektoracie nadzoru budowlanego, czy dla adresu toczy się postępowanie lub czy wydano nakaz rozbiórki.
- Sprawdź w rejestrze wniosków, decyzji i zgłoszeń prowadzonym przez GUNB, czy dla budynku wydano pozwolenie na budowę.
- Zwróć uwagę na sygnały ostrzegawcze: prowizoryczne instalacje, brak wspólnoty mieszkaniowej, nietypowy adres w stylu „73B lokal 12” bez wyodrębnionej własności, liczniki rozliczane „na słowo”.
- Wpisz do umowy najmu oświadczenie wynajmującego, że budynek jest legalny i nie toczy się wobec niego postępowanie o rozbiórkę.
Najczęściej zadawane pytania
Kiedy zostanie rozebrany budynek przy Centralnej 73B w Krakowie?
Dokładny termin nie jest znany. Przygotowanie projektu rozbiórki i kosztorysu ma potrwać kilka miesięcy, a dopiero potem miasto wyłoni wykonawcę robót.
Dlaczego miasto nie zapewnia lokatorom mieszkań zastępczych?
Według Urzędu Miasta Krakowa budynek należy do prywatnego właściciela i to on powinien zapewnić lokatorom inne lokum. Miasto prowadzi akcję informacyjną i zapowiadało wsparcie pracowników MOPS.
Czym jest wykonanie zastępcze rozbiórki?
To sytuacja, w której właściciel nie wykonuje nakazu rozbiórki, więc organ zleca prace innej firmie, a ich kosztami obciąża zobowiązanego, czyli właściciela obiektu.
Czego może żądać najemca mieszkania w samowoli budowlanej?
Przede wszystkim od wynajmującego: zwrotu kaucji, a także odszkodowania, jeśli wynajmujący zataił stan prawny budynku i lokal nie nadaje się do używania. W razie trudnej sytuacji można zwrócić się o pomoc do ośrodka pomocy społecznej.
Jak sprawdzić, czy budynek nie jest samowolą budowlaną?
Warto sprawdzić księgę wieczystą, zapytać w powiatowym inspektoracie nadzoru budowlanego o toczące się postępowania i poszukać pozwolenia na budowę w rejestrze GUNB. Sygnałem ostrzegawczym są prowizoryczne instalacje i brak wyodrębnionych lokali.
Źródła
- PropertyNews.pl, Słynna samowola w Krakowie z decyzją rozbiórki
- Radio Kraków, Samowola przy ul. Centralnej do wyburzenia. Mieszkańcy czują się oszukani
- Super Express, Rozbiórka bloku w Krakowie. Lokatorzy zostaną bez prądu i wody
- wnp.pl i „Dziennik Polski”, relacje o postępowaniu w sprawie Centralnej 73B
Artykuł opublikowany 3 listopada 2026 roku. Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej.
