
Co roku około 20 tysięcy seniorów w Polsce oddaje mieszkanie w zamian za opiekę i utrzymanie do końca życia. Ponad 90 proc. tych umów zawierają z osobami spoza rodziny, a niemal wszystkie z osobami prywatnymi. Profesjonalne fundusze mają tylko około 1 proc. rynku. Nikt nie sprawdza, czy obiecana opieka jest rzeczywiście świadczona, a senior, który czuje się oszukany, musi sam iść do sądu. Wyjaśniamy, jak działa umowa dożywocia, czym różni się od renty dożywotniej i odwróconej hipoteki oraz jak nie dać się oszukać.
NAJWAŻNIEJSZE W SKRÓCIE
Umowa dożywocia to jedna z najstarszych instytucji polskiego prawa cywilnego. Senior przenosi na drugą osobę własność mieszkania lub domu, a ta w zamian zobowiązuje się zapewnić mu dożywotnie utrzymanie: mieszkanie, wyżywienie, ubranie, opiekę w chorobie i pochówek. Tak opisuje ją art. 908 Kodeksu cywilnego. Na papierze to rozwiązanie korzystne dla obu stron. W praktyce bywa z nim bardzo różnie.
Skalę zjawiska pokazują dane przywołane przez Forsal. W 2025 roku zawarto w Polsce około 20 tysięcy umów dożywocia i pokrewnych. Rekordowy wynik opisywaliśmy już w artykule o tym, że blisko 20 tysięcy seniorów oddało mieszkanie w 2025 roku. Najbardziej niepokojąca jest jednak struktura tego rynku.
Umowy dożywocia i pokrewne w Polsce, 2025 rok
Kto przejmuje mieszkania seniorów
Oznacza to, że niemal każdy senior, który oddaje mieszkanie za opiekę, robi to z osobą prywatną: sąsiadem, znajomym, opiekunką albo kimś, kto zgłosił się z ogłoszenia. Nikt z zewnątrz nie sprawdza, czy ta osoba jest w stanie zapewnić opiekę przez 10 czy 15 lat, ani czy po podpisaniu aktu w ogóle się pojawia.
Najgłośniejszym przykładem tego, jak łatwo seniorzy tracą mieszkania, jest sprawa lichwy mieszkaniowej z Gdańska. Mechanizmem były tam pożyczki pod zastaw mieszkania, a nie umowy dożywocia, ale schemat był podobny: właściciel podpisywał akt notarialny, nie rozumiejąc, że oddaje własność.
Sprawa lichwy mieszkaniowej w Gdańsku
Akt notarialny nie zawsze chroni
Obawy potwierdzają sami seniorzy. W badaniu SW Research dla Związku Przedsiębiorstw Finansowych ponad 60 proc. osób w wieku 65 do 80 lat przyznało, że osobiście lub w kręgu znajomych zetknęło się z próbą oszustwa finansowego. Badanie objęło 300 osób, więc trzeba je traktować ostrożnie, ale dobrze oddaje nastroje.
Przy umowie dożywocia nawet uczciwie zawarty akt nie gwarantuje, że opieka będzie świadczona. Jeśli nabywca przestaje się wywiązywać, senior musi sam dochodzić swoich praw w sądzie. Art. 913 Kodeksu cywilnego pozwala sądowi zamienić uprawnienia dożywotnika na dożywotnią rentę, gdy strony nie mogą się porozumieć, a w wyjątkowych wypadkach na żądanie seniora rozwiązać umowę. Dla wielu starszych, schorowanych osób proces sądowy jest jednak barierą nie do przejścia.
Senior, który chce zamienić mieszkanie na pieniądze lub opiekę, ma w teorii kilka dróg. Różnią się tym, kiedy traci własność, co dostaje w zamian i kto pilnuje drugiej strony.
| Umowa dożywocia | Renta dożywotnia z funduszu | Odwrócony kredyt hipoteczny | |
|---|---|---|---|
| Kto jest drugą stroną | Najczęściej osoba prywatna | Fundusz hipoteczny, spółka | Bank |
| Kiedy senior traci własność | Od razu, przy podpisaniu aktu | Od razu, przy podpisaniu aktu | Nie traci, bank przejmuje mieszkanie po śmierci |
| Co senior dostaje | Opiekę i utrzymanie w naturze | Comiesięczną rentę i prawo do mieszkania | Pieniądze jednorazowo lub w ratach |
| Nadzór | Brak | Brak nadzoru KNF, brak wymogu kapitału | KNF, ustawa z 2014 roku |
| Co mają spadkobiercy | Nic, mieszkanie należy do nabywcy | Nic, mieszkanie należy do funduszu | 12 miesięcy na spłatę i zachowanie mieszkania |
| Dostępność | Powszechna | Kilka firm na rynku | Żaden bank nie oferuje |
Na papierze najbardziej uczciwym rozwiązaniem jest odwrócony kredyt hipoteczny. Senior pozostaje właścicielem, bank wypłaca mu pieniądze, a po jego śmierci spadkobiercy mają rok, by spłacić dług i zatrzymać mieszkanie. Jeśli tego nie zrobią, bank sprzedaje lokal i oddaje im nadwyżkę. Kłopot w tym, że od 2014 roku żaden bank nie wprowadził tego produktu do oferty.
Renta dożywotnia z funduszu daje pieniądze co miesiąc, ale senior od razu oddaje własność, a wypłaty zależą od kondycji firmy. Fundusze nie składają sprawozdań do KNF i nie muszą mieć minimalnego kapitału. Jeśli firma upadnie, zabezpieczeniem są tylko zapisy w umowie. Więcej o tym, kiedy dożywocie może być dobrym rozwiązaniem, pisaliśmy w tekście umowa dożywocia: ratunek dla seniorów.
Zobacz również:
AKTUALNOŚCI · 15.11.2026Ocieplenie drożeje najszybciej. Izolacje w górę o 13,4 proc., choć na budowach coraz ciszejO potrzebie nowych przepisów mówią dziś niemal wszyscy, choć z różnych powodów. Po kwietniowym spotkaniu ze Związkiem Przedsiębiorstw Finansowych Rzecznik Praw Obywatelskich wezwał do wznowienia prac nad odwróconą hipoteką. Sam ZPF chce ustawy o dożywotnim świadczeniu pieniężnym, która wprowadziłaby nadzór, obowiązki informacyjne i wymogi kapitałowe dla firm. Minister do spraw polityki senioralnej Marzena Okła-Drewnowicz wskazywała KNF jako nadzorcę, a branża czeka na decyzję ministra finansów Andrzeja Domańskiego.
Swoje problemy zgłaszają też samorządy. Stowarzyszenie Gmin i Powiatów Wielkopolski opisało przypadki wyłudzania mieszkań od podopiecznych domów pomocy społecznej i lukę, przez którą krewni przejmują majątek seniorów umieszczonych w DPS. Przepisów domaga się również Polski Związek Emerytów i Rencistów.
GDZIE JEST HACZYK
Ustawa, o którą apeluje branża, objęłaby firmy, czyli około 1 proc. rynku. Umowy zawierane z osobami prywatnymi, czyli zdecydowana większość, nadal pozostałyby bez kontroli. Zmianą dla nich mogłyby być przepisy przygotowywane przez Ministerstwo Sprawiedliwości, ale na razie nic konkretnego o nich nie wiadomo.
Dopóki przepisy się nie zmienią, najważniejsza jest ostrożność samego seniora i jego bliskich. Umowa dożywocia wymaga formy aktu notarialnego, bez niej jest nieważna. Notariusz ma obowiązek wyjaśnić skutki umowy, ale, jak pokazuje sprawa z Gdańska, to nie zawsze wystarcza.
LISTA KONTROLNA PRZED PODPISANIEM
Warto też pamiętać, że oddanie mieszkania za opiekę nie rozwiązuje problemu barier architektonicznych. Senior zostaje w tym samym lokalu, często na czwartym piętrze bez windy. O tym, jak brakuje w Polsce mieszkań pośrednich między blokiem a domem opieki, pisaliśmy w tekście o barierach w mieszkaniach dla seniorów.
To umowa, w której właściciel nieruchomości, zwykle senior, przenosi jej własność na inną osobę, a ta zobowiązuje się zapewnić mu dożywotnie utrzymanie: mieszkanie, wyżywienie, opiekę w chorobie i pochówek. Reguluje ją art. 908 i kolejne Kodeksu cywilnego. Musi być zawarta w formie aktu notarialnego.
Senior może wystąpić do sądu. Sąd może zamienić prawo dożywocia na dożywotnią rentę pieniężną, a w wyjątkowych wypadkach na żądanie zbywcy rozwiązać umowę. Wymaga to jednak procesu, który dla wielu starszych osób jest trudny.
Nie. Fundusze hipoteczne oferujące rentę dożywotnią nie podlegają nadzorowi KNF, nie muszą mieć minimalnego kapitału ani składać sprawozdań. Bezpieczeństwo wypłat zależy od kondycji firmy i zabezpieczeń zapisanych w umowie.
Ustawa o odwróconym kredycie hipotecznym obowiązuje od 2014 roku, ale żaden bank nie wprowadził takiego produktu. Rzecznik Praw Obywatelskich apeluje o wznowienie prac nad tym rozwiązaniem.
Co do zasady nie, bo umowa dożywocia przenosi własność na nabywcę. Spadkobiercy mogą próbować podważyć umowę w sądzie, na przykład gdy senior w chwili podpisania nie był w stanie świadomie podjąć decyzji. To jednak trudne i długotrwałe postępowania.
Artykuł opublikowany 16 listopada 2026 roku.






