Cena m² mieszkania rynek wtórny10 629 zł/m²▲ 2,1% r/r
Cena m² mieszkania rynek pierwotny12 086 zł/m²▲ 1,6% r/r

20 tys. umów rocznie i prawie żadnej kontroli. Mieszkanie za opiekę to wciąż loteria dla seniorów

Michał SzapczackPoradniki, Aktualności11 godzin temu16 wyświetleń

Około 20 tys. seniorów rocznie oddaje mieszkanie w zamian za dożywotnią opiekę. Zdjęcie ilustracyjne. Fot. Miluša Snidová / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Chcesz częściej widzieć treści IleZaMetr.pl w Google?Dodaj nas do ulubionych źródeł→

Co roku około 20 tysięcy seniorów w Polsce oddaje mieszkanie w zamian za opiekę i utrzymanie do końca życia. Ponad 90 proc. tych umów zawierają z osobami spoza rodziny, a niemal wszystkie z osobami prywatnymi. Profesjonalne fundusze mają tylko około 1 proc. rynku. Nikt nie sprawdza, czy obiecana opieka jest rzeczywiście świadczona, a senior, który czuje się oszukany, musi sam iść do sądu. Wyjaśniamy, jak działa umowa dożywocia, czym różni się od renty dożywotniej i odwróconej hipoteki oraz jak nie dać się oszukać.

REKLAMA

NAJWAŻNIEJSZE W SKRÓCIE

  • W 2025 roku zawarto około 20 tys. umów dożywocia i umów pokrewnych.
  • Ponad 90 proc. z nich podpisano z osobami niespokrewnionymi z seniorem.
  • Fundusze zrzeszone w Związku Przedsiębiorstw Finansowych miały na koniec 2025 roku tylko około 400 takich umów.
  • Fundusze oferujące rentę dożywotnią nie podlegają nadzorowi KNF i nie muszą mieć minimalnego kapitału.
  • Ustawa o odwróconym kredycie hipotecznym obowiązuje od 2014 roku, ale żaden bank nie wprowadził takiego produktu.
  • Branża, Rzecznik Praw Obywatelskich i organizacje seniorów chcą nowych przepisów, ale objęłyby one głównie firmy, a nie umowy między osobami prywatnymi.

Rynek, który rośnie bez żadnego nadzoru

Umowa dożywocia to jedna z najstarszych instytucji polskiego prawa cywilnego. Senior przenosi na drugą osobę własność mieszkania lub domu, a ta w zamian zobowiązuje się zapewnić mu dożywotnie utrzymanie: mieszkanie, wyżywienie, ubranie, opiekę w chorobie i pochówek. Tak opisuje ją art. 908 Kodeksu cywilnego. Na papierze to rozwiązanie korzystne dla obu stron. W praktyce bywa z nim bardzo różnie.

Skalę zjawiska pokazują dane przywołane przez Forsal. W 2025 roku zawarto w Polsce około 20 tysięcy umów dożywocia i pokrewnych. Rekordowy wynik opisywaliśmy już w artykule o tym, że blisko 20 tysięcy seniorów oddało mieszkanie w 2025 roku. Najbardziej niepokojąca jest jednak struktura tego rynku.

REKLAMA

Umowy dożywocia i pokrewne w Polsce, 2025 rok

Kto przejmuje mieszkania seniorów

ok. 20 000umów zawartych w ciągu roku
ponad 90%z osobami niespokrewnionymi z seniorem
ok. 400umów w funduszach zrzeszonych w ZPF
ok. 1%udział profesjonalnych funduszy w rynku
Umowy z osobami prywatnymiok. 99%
Umowy z funduszami z ZPFok. 1%
Źródło: Związek Przedsiębiorstw Finansowych za Forsal.pl. Dane szacunkowe.

Oznacza to, że niemal każdy senior, który oddaje mieszkanie za opiekę, robi to z osobą prywatną: sąsiadem, znajomym, opiekunką albo kimś, kto zgłosił się z ogłoszenia. Nikt z zewnątrz nie sprawdza, czy ta osoba jest w stanie zapewnić opiekę przez 10 czy 15 lat, ani czy po podpisaniu aktu w ogóle się pojawia.

Gdzie kończy się pomoc, a zaczyna oszustwo

Najgłośniejszym przykładem tego, jak łatwo seniorzy tracą mieszkania, jest sprawa lichwy mieszkaniowej z Gdańska. Mechanizmem były tam pożyczki pod zastaw mieszkania, a nie umowy dożywocia, ale schemat był podobny: właściciel podpisywał akt notarialny, nie rozumiejąc, że oddaje własność.

Sprawa lichwy mieszkaniowej w Gdańsku

Akt notarialny nie zawsze chroni

54oskarżonych osób
7notariuszy wśród oskarżonych
ok. 350pokrzywdzonych
43 mln złstrat poszkodowanych
Źródło: Forsal.pl. Ze względu na toczące się postępowanie sąd nie przesądził o winie oskarżonych.

Obawy potwierdzają sami seniorzy. W badaniu SW Research dla Związku Przedsiębiorstw Finansowych ponad 60 proc. osób w wieku 65 do 80 lat przyznało, że osobiście lub w kręgu znajomych zetknęło się z próbą oszustwa finansowego. Badanie objęło 300 osób, więc trzeba je traktować ostrożnie, ale dobrze oddaje nastroje.

Przy umowie dożywocia nawet uczciwie zawarty akt nie gwarantuje, że opieka będzie świadczona. Jeśli nabywca przestaje się wywiązywać, senior musi sam dochodzić swoich praw w sądzie. Art. 913 Kodeksu cywilnego pozwala sądowi zamienić uprawnienia dożywotnika na dożywotnią rentę, gdy strony nie mogą się porozumieć, a w wyjątkowych wypadkach na żądanie seniora rozwiązać umowę. Dla wielu starszych, schorowanych osób proces sądowy jest jednak barierą nie do przejścia.

REKLAMA

Dożywocie, renta czy odwrócona hipoteka. Czym się różnią

Senior, który chce zamienić mieszkanie na pieniądze lub opiekę, ma w teorii kilka dróg. Różnią się tym, kiedy traci własność, co dostaje w zamian i kto pilnuje drugiej strony.

Umowa dożywociaRenta dożywotnia z funduszuOdwrócony kredyt hipoteczny
Kto jest drugą stronąNajczęściej osoba prywatnaFundusz hipoteczny, spółkaBank
Kiedy senior traci własnośćOd razu, przy podpisaniu aktuOd razu, przy podpisaniu aktuNie traci, bank przejmuje mieszkanie po śmierci
Co senior dostajeOpiekę i utrzymanie w naturzeComiesięczną rentę i prawo do mieszkaniaPieniądze jednorazowo lub w ratach
NadzórBrakBrak nadzoru KNF, brak wymogu kapitałuKNF, ustawa z 2014 roku
Co mają spadkobiercyNic, mieszkanie należy do nabywcyNic, mieszkanie należy do funduszu12 miesięcy na spłatę i zachowanie mieszkania
DostępnośćPowszechnaKilka firm na rynkuŻaden bank nie oferuje

Na papierze najbardziej uczciwym rozwiązaniem jest odwrócony kredyt hipoteczny. Senior pozostaje właścicielem, bank wypłaca mu pieniądze, a po jego śmierci spadkobiercy mają rok, by spłacić dług i zatrzymać mieszkanie. Jeśli tego nie zrobią, bank sprzedaje lokal i oddaje im nadwyżkę. Kłopot w tym, że od 2014 roku żaden bank nie wprowadził tego produktu do oferty.

Renta dożywotnia z funduszu daje pieniądze co miesiąc, ale senior od razu oddaje własność, a wypłaty zależą od kondycji firmy. Fundusze nie składają sprawozdań do KNF i nie muszą mieć minimalnego kapitału. Jeśli firma upadnie, zabezpieczeniem są tylko zapisy w umowie. Więcej o tym, kiedy dożywocie może być dobrym rozwiązaniem, pisaliśmy w tekście umowa dożywocia: ratunek dla seniorów.

Wszyscy chcą zmian, ale każdy innych

O potrzebie nowych przepisów mówią dziś niemal wszyscy, choć z różnych powodów. Po kwietniowym spotkaniu ze Związkiem Przedsiębiorstw Finansowych Rzecznik Praw Obywatelskich wezwał do wznowienia prac nad odwróconą hipoteką. Sam ZPF chce ustawy o dożywotnim świadczeniu pieniężnym, która wprowadziłaby nadzór, obowiązki informacyjne i wymogi kapitałowe dla firm. Minister do spraw polityki senioralnej Marzena Okła-Drewnowicz wskazywała KNF jako nadzorcę, a branża czeka na decyzję ministra finansów Andrzeja Domańskiego.

Swoje problemy zgłaszają też samorządy. Stowarzyszenie Gmin i Powiatów Wielkopolski opisało przypadki wyłudzania mieszkań od podopiecznych domów pomocy społecznej i lukę, przez którą krewni przejmują majątek seniorów umieszczonych w DPS. Przepisów domaga się również Polski Związek Emerytów i Rencistów.

GDZIE JEST HACZYK

Ustawa, o którą apeluje branża, objęłaby firmy, czyli około 1 proc. rynku. Umowy zawierane z osobami prywatnymi, czyli zdecydowana większość, nadal pozostałyby bez kontroli. Zmianą dla nich mogłyby być przepisy przygotowywane przez Ministerstwo Sprawiedliwości, ale na razie nic konkretnego o nich nie wiadomo.

Jak zabezpieczyć seniora przed podpisaniem umowy

Dopóki przepisy się nie zmienią, najważniejsza jest ostrożność samego seniora i jego bliskich. Umowa dożywocia wymaga formy aktu notarialnego, bez niej jest nieważna. Notariusz ma obowiązek wyjaśnić skutki umowy, ale, jak pokazuje sprawa z Gdańska, to nie zawsze wystarcza.

REKLAMA

LISTA KONTROLNA PRZED PODPISANIEM

  • Sprawdź, kim jest nabywca: ile ma lat, gdzie mieszka, czy ma stałe dochody i czas, by rzeczywiście opiekować się seniorem przez wiele lat.
  • Zleć niezależną wycenę mieszkania rzeczoznawcy majątkowemu. Wartość lokalu powinna mieć odzwierciedlenie w zakresie świadczeń.
  • Opisz w akcie konkretnie, co obejmuje opieka: wizyty, zakupy, leki, transport do lekarza, pomoc pielęgniarską.
  • Upewnij się, że prawo dożywocia zostanie wpisane do księgi wieczystej. To utrudnia sprzedaż mieszkania z pominięciem seniora.
  • Przy funduszu przeczytaj, jak zabezpieczone są wypłaty renty, co się stanie, gdy firma upadnie, i kto płaci czynsz oraz podatek od nieruchomości.
  • Poproś zaufaną osobę lub prawnika o przeczytanie projektu aktu przed wizytą u notariusza. Nie podpisuj niczego w dniu pierwszej rozmowy.
  • Rozważ alternatywy: sprzedaż i zakup mniejszego lokalu, najem części mieszkania, pomoc gminy.

Warto też pamiętać, że oddanie mieszkania za opiekę nie rozwiązuje problemu barier architektonicznych. Senior zostaje w tym samym lokalu, często na czwartym piętrze bez windy. O tym, jak brakuje w Polsce mieszkań pośrednich między blokiem a domem opieki, pisaliśmy w tekście o barierach w mieszkaniach dla seniorów.

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest umowa dożywocia?

To umowa, w której właściciel nieruchomości, zwykle senior, przenosi jej własność na inną osobę, a ta zobowiązuje się zapewnić mu dożywotnie utrzymanie: mieszkanie, wyżywienie, opiekę w chorobie i pochówek. Reguluje ją art. 908 i kolejne Kodeksu cywilnego. Musi być zawarta w formie aktu notarialnego.

Co zrobić, gdy nabywca nie opiekuje się seniorem?

Senior może wystąpić do sądu. Sąd może zamienić prawo dożywocia na dożywotnią rentę pieniężną, a w wyjątkowych wypadkach na żądanie zbywcy rozwiązać umowę. Wymaga to jednak procesu, który dla wielu starszych osób jest trudny.

Czy fundusze oferujące rentę dożywotnią są nadzorowane przez KNF?

Nie. Fundusze hipoteczne oferujące rentę dożywotnią nie podlegają nadzorowi KNF, nie muszą mieć minimalnego kapitału ani składać sprawozdań. Bezpieczeństwo wypłat zależy od kondycji firmy i zabezpieczeń zapisanych w umowie.

Czy w Polsce można skorzystać z odwróconej hipoteki?

Ustawa o odwróconym kredycie hipotecznym obowiązuje od 2014 roku, ale żaden bank nie wprowadził takiego produktu. Rzecznik Praw Obywatelskich apeluje o wznowienie prac nad tym rozwiązaniem.

Czy rodzina może odzyskać mieszkanie oddane w dożywocie?

Co do zasady nie, bo umowa dożywocia przenosi własność na nabywcę. Spadkobiercy mogą próbować podważyć umowę w sądzie, na przykład gdy senior w chwili podpisania nie był w stanie świadomie podjąć decyzji. To jednak trudne i długotrwałe postępowania.

Źródła

Artykuł opublikowany 16 listopada 2026 roku.

MS
Autor
Redaktor prowadzący, rynek i prawo nieruchomości

Redaktor prowadzący IleZaMetr.pl. Pisze o cenach mieszkań, kosztach utrzymania nieruchomości i przepisach, które dotyczą właścicieli oraz najemców. Na portalu odpowiada za analizy cenowe dla Warszawy, Krakowa, Wrocławia i Łodzi, poradniki o wykupie mieszkań komunalnych, normach metrażu i obowiązkach wspólnot mieszkaniowych. Każdy tekst opiera na danych GUS, NBP, BDL i rejestrach cen nieruchomości, a źródła podaje bezpośrednio w artykule.

Artykułów na portalu: 725. Zobacz wszystkie teksty tego autora.

REKLAMA
Sidebar
Loading

Signing-in 3 seconds...

Signing-up 3 seconds...