
Najem okazjonalny to umowa, która daje prywatnemu właścicielowi mieszkania szybszą drogę do odzyskania lokalu niż zwykły najem: bez procesu o eksmisję, na podstawie oświadczenia najemcy złożonego u notariusza. Działa jednak tylko wtedy, gdy dopilnujesz kilku formalności, a najważniejsza z nich to zgłoszenie umowy do urzędu skarbowego w ciągu 14 dni. Sprawdziliśmy przepisy w aktualnym tekście ustawy o ochronie praw lokatorów (Dz.U. 2023 poz. 725, art. 19a do 19e) i policzyliśmy, ile to wszystko kosztuje w 2026 roku.
W SKRÓCIE
Umowę najmu okazjonalnego może zawrzeć tylko osoba fizyczna, która nie prowadzi firmy w zakresie wynajmu, na czas oznaczony do 10 lat. Do umowy dołączasz oświadczenie najemcy u notariusza (maksymalnie 480,60 zł netto w 2026 roku), wskazanie lokalu, do którego najemca się wyprowadzi, i zgodę właściciela tego lokalu. Kaucja: do sześciokrotności czynszu. Zgłoszenie do urzędu skarbowego: 14 dni od rozpoczęcia najmu, bez formularza i bez opłat.
Art. 19a ust. 1 ustawy stawia trzy warunki. Wynajmujący jest osobą fizyczną. Nie prowadzi działalności gospodarczej w zakresie wynajmowania lokali. Umowa jest zawarta na czas oznaczony, nie dłuższy niż 10 lat. Jeśli wynajmujesz przez firmę albo spółkę, ta forma odpada i zostaje najem instytucjonalny (art. 19f), który ma podobną konstrukcję, ale inne terminy.
Umowa i każda jej zmiana wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności (art. 19a ust. 6). Umowy na czas nieoznaczony nie da się zawrzeć jako okazjonalnej. Jeśli po 10 latach chcecie dalej współpracować, podpisujecie nową umowę z nowym kompletem załączników.
Z tej formy korzysta mniejszość wynajmujących. Polski Instytut Ekonomiczny w raporcie z czerwca 2025 roku, na podstawie danych Ministerstwa Finansów, policzył, że w 2023 roku przychody z najmu okazjonalnego rozliczyło 81 180 podatników, wobec 46 126 dwa lata wcześniej. Zadeklarowali łącznie 2,01 mld zł przychodu. Według tego samego raportu najem okazjonalny to wciąż ok. 8 proc. umów.
Źródło: Polski Instytut Ekonomiczny na podstawie danych MF (czerwiec 2025); taksa: art. 19a ust. 7 ustawy i płaca minimalna 4 806 zł.
Tu stare poradniki najczęściej mieszają pojęcia. Zgłoszenie z art. 19b to zwykłe pisemne zawiadomienie naczelnika urzędu skarbowego. Nie składa się go na formularzu NIP-2, NIP-4 ani żadnym innym druku identyfikacyjnym, bo urzędowego wzoru po prostu nie ma. Nie ma też opłaty skarbowej.
Kilka szczegółów, na których ludzie się wykładają:
Potwierdzenie zgłoszenia zachowaj. Najemca może zażądać jego okazania (art. 19b ust. 2), a sąd będzie go wymagał przy wniosku o klauzulę wykonalności.
CO GROZI ZA BRAK ZGŁOSZENIA
Nie ma kary finansowej i nie tracisz ryczałtu. Tracisz za to całą przewagę najmu okazjonalnego: zgodnie z art. 19b ust. 3 i art. 19e nie stosuje się wtedy szybkiej procedury z art. 19d, a umowa podlega ogólnym przepisom ustawy, z pełną ochroną lokatora i eksmisją wyłącznie na podstawie wyroku sądu.
Zobacz również:
PORADNIKI · 27.09.2026Dotacje wzrosły o 10 procent, a chętnych gwałtownie ubyło. Blokuje ich jeden mechanizmArt. 19a ust. 2 wymienia trzy załączniki. Bez nich umowa nazywa się „okazjonalna” tylko w nagłówku.
Jeśli najemca straci możliwość zamieszkania pod wskazanym adresem (rodzice sprzedali mieszkanie, właściciel cofnął zgodę), ma 21 dni od kiedy się o tym dowiedział, żeby wskazać nowy lokal z nową zgodą. Jeśli tego nie zrobi, możesz wypowiedzieć umowę na piśmie z zachowaniem co najmniej 7 dni (art. 19a ust. 3 i art. 19d ust. 5). To jedyny przypadek, w którym w najmie okazjonalnym naprawdę działa siedmiodniowe wypowiedzenie.
Sama umowa powinna zawierać strony, dokładny adres i opis lokalu, czas trwania, czynsz i termin płatności, wysokość kaucji, zasady podwyżek oraz listę opłat. Do tego dochodzi protokół zdawczo-odbiorczy ze stanami liczników, który przy rozliczaniu kaucji jest wart więcej niż najstaranniej napisany paragraf.
Kaucja w najmie okazjonalnym może wynieść maksymalnie sześciokrotność miesięcznego czynszu według stawki z dnia zawarcia umowy (art. 19a ust. 4). Zabezpiecza zaległy czynsz i koszty egzekucji, a zwracasz ją w ciągu miesiąca od opróżnienia lokalu, po potrąceniu należności. Starsze teksty o „trzykrotności” mylą się. Dla porównania: przy zwykłym najmie limit to dwunastokrotność czynszu (art. 6 ust. 1). Ministerstwo Rozwoju i Technologii w odpowiedzi na interpelację nr 5162 (29 października 2024 r.) zauważyło, że w praktyce kaucje rzadko przekraczają trzy miesięczne czynsze. Więcej o limitach i potrąceniach piszemy w poradniku o tym, ile kaucji można żądać przy wynajmie mieszkania.
Przykład: mieszkanie 40 do 59 m² w Krakowie. Średnia stawka ofertowa w czerwcu 2026 roku to według Otodom Analytics 3 097 zł miesięcznie. Maksymalna kaucja przy takim czynszu wynosi 18 582 zł. Realnie najemcy, którzy mają do wyboru tysiące ofert, takiej kwoty nie zapłacą, więc to raczej górna granica negocjacji niż stawka rynkowa.
Czynszu ustawa nie ogranicza. Nie istnieje przepis, według którego czynsz w najmie okazjonalnym „nie może przekraczać średniego w okolicy”. Strony ustalają go swobodnie, a podwyżka jest możliwa wyłącznie na warunkach zapisanych w umowie (art. 19c ust. 2). Ustawowe limity podwyżek z art. 8a do najmu okazjonalnego się nie stosują, bo wyłącza je art. 19e. Dlatego klauzula waloryzacyjna, np. raz w roku o wskaźnik inflacji GUS, powinna być w umowie od początku. Oprócz czynszu właściciel pobiera tylko opłaty niezależne od siebie (media, wywóz śmieci), chyba że umowa stanowi inaczej (art. 19c ust. 1).
Wynagrodzenie notariusza za oświadczenie najemcy nie może przekroczyć 1/10 minimalnego wynagrodzenia (art. 19a ust. 7). Płaca minimalna w 2026 roku wynosi 4 806 zł brutto, więc limit to 480,60 zł netto. Wiele kancelarii liczy mniej, Infor.pl podaje typowe stawki rzędu 140 do 290 zł. Ustawa nie mówi, kto płaci; zwyczajowo robi to najemca, ale można się umówić inaczej. Szczegółowy cennik zebraliśmy w tekście o tym, ile kosztuje notariusz przy wynajmie mieszkania.
| Pozycja | Ile kosztuje (2026) | Podstawa |
|---|---|---|
| Oświadczenie najemcy o poddaniu się egzekucji | maks. 480,60 zł netto (591,14 zł z VAT) | art. 19a ust. 7 ustawy |
| Wypis aktu notarialnego | maks. 6 zł netto za stronę | § 12 rozporządzenia w sprawie taksy notarialnej |
| Poświadczenie podpisu właściciela lokalu wskazanego | maks. 20 zł netto | § 13 pkt 1 lit. b rozporządzenia |
| Zgłoszenie umowy do urzędu skarbowego | 0 zł | art. 19b ustawy |
| Wniosek o nadanie klauzuli wykonalności (gdy trzeba eksmitować) | 50 zł | art. 71 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych |
Źródło: ustawa o ochronie praw lokatorów (Dz.U. 2023 poz. 725), rozporządzenie MS w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (Dz.U. 2024 poz. 1566), ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych; stan prawny na 12.10.2026.
Zobacz również:
PORADNIKI · 07.11.2026Tylko 40 proc. mieszkań ma polisę, choć kosztuje średnio 388 zł rocznie. Gdzie płaci się najwięcej i jak nie dać się niedoubezpieczyćPod względem podatkowym najem okazjonalny niczym nie różni się od zwykłego najmu prywatnego. Od 2023 roku jedyną formą opodatkowania przychodów z najmu prywatnego jest ryczałt od przychodów ewidencjonowanych: 8,5 proc. do 100 tys. zł przychodu w roku i 12,5 proc. od nadwyżki. Małżonkowie, którzy złożą oświadczenie, że przychody rozlicza jedno z nich, mają próg 200 tys. zł. Kosztów się nie odlicza, a amortyzacji mieszkania nie ma: od 2023 roku lokali mieszkalnych nie amortyzuje się nawet w działalności gospodarczej (art. 22c pkt 2 ustawy o PIT).
Ryczałt płacisz do 20. dnia miesiąca za miesiąc poprzedni (albo kwartalnie), a roczne zeznanie PIT-28 składasz do końca lutego. Przy czynszu 3 097 zł miesięcznie wychodzi 263 zł ryczałtu co miesiąc i 3 159 zł rocznie (szacunek redakcji IleZaMetr.pl, bez opłat za media przenoszonych na najemcę). Progi, wspólne rozliczenie małżonków i najczęstsze błędy opisujemy w tekście jaki podatek od wynajmu mieszkania.
Najem okazjonalny nie pozwala „wypowiedzieć umowy w 7 dni”, jak twierdzą niektóre poradniki. Do wypowiedzenia z powodu zaległości stosuje się art. 11 ust. 2 ustawy (wprost wymieniony w art. 19e), a szybka jest dopiero procedura po rozwiązaniu umowy. Właściciel nie składa też żadnego oświadczenia u notariusza; aktem notarialnym jest wyłącznie oświadczenie najemcy.
Wypowiedzieć umowę możesz z trzech powodów z art. 11 ust. 2 pkt 1 do 3: najemca mimo pisemnego upomnienia niszczy lokal lub rażąco narusza porządek domowy, zalega z czynszem lub opłatami za co najmniej trzy pełne okresy płatności, albo podnajął mieszkanie bez Twojej pisemnej zgody. Dochodzi do tego brak nowego lokalu w 21 dni, o którym pisaliśmy wyżej. Przy zaległościach sekwencja wygląda tak:
Sąd powinien rozpoznać wniosek o klauzulę w ciągu trzech dni (art. 7811 Kodeksu postępowania cywilnego), ale to termin instrukcyjny i w dużych sądach bywa dłużej. Policzyliśmy przykładowy kalendarz: czynsz płatny do 10. dnia miesiąca, najemca nie płaci w styczniu, lutym i marcu. Uprzedzenie wysyłasz w połowie marca, dodatkowy miesiąc mija w połowie kwietnia, wypowiedzenie doręczone w drugiej połowie kwietnia rozwiązuje umowę z końcem maja, a 7 dni z żądania mija w drugim tygodniu czerwca. Wniosek do sądu trafia więc mniej więcej pięć miesięcy po pierwszej niezapłaconej racie (szacunek redakcji IleZaMetr.pl przy sprawnych doręczeniach). Zwykła eksmisja z wyrokiem trwa zwykle znacznie dłużej, ale „tydzień” to mit.
Umowę możesz też po prostu przeczekać. Wygasa z upływem czasu, na jaki ją zawarto (art. 19d ust. 1), i od tego momentu procedura zaczyna się od kroku 3.
Zobacz również:
PORADNIKI · 06.10.2026Na jedno miejsce w akademiku czeka 17 studentów. Reszta płaci cztery razy więcej| Najem zwykły | Najem okazjonalny | Najem instytucjonalny | |
|---|---|---|---|
| Kto wynajmuje | każdy | osoba fizyczna bez działalności w zakresie najmu | przedsiębiorca wynajmujący lokale |
| Maksymalna kaucja | 12 czynszów | 6 czynszów | 6 czynszów |
| Oświadczenie u notariusza | nie | tak, maks. 1/10 płacy minimalnej | tak, maks. 1/10 płacy minimalnej |
| Lokal do wyprowadzki | nie | tak, ze zgodą właściciela | nie |
| Zgłoszenie do urzędu skarbowego | nie | tak, 14 dni od rozpoczęcia najmu | nie |
| Odzyskanie lokalu | wyrok eksmisyjny | żądanie (min. 7 dni) i klauzula wykonalności | żądanie (min. 14 dni) i klauzula wykonalności |
Źródło: art. 6, 19a do 19j ustawy o ochronie praw lokatorów, stan na 12.10.2026.
Największa bariera leży po stronie najemcy. Musi znaleźć kogoś, kto na piśmie zgodzi się go przyjąć w razie eksmisji, i pójść do notariusza. Część dobrych kandydatów, np. osoby z zagranicy bez rodziny w Polsce, po prostu nie ma kogo wskazać. Na rynku, na którym ofert jest dużo, wymagający właściciel może przez to dłużej czekać na lokatora.
Druga sprawa to błędy formalne, które wychodzą dopiero przy eksmisji. Najczęściej widzimy trzy: zgłoszenie do urzędu wysłane po terminie, oświadczenie notarialne podpisane tygodnie po umowie albo z innym adresem lokalu, umowa bez daty końcowej. Każdy z nich może sprawić, że sąd odmówi klauzuli, a Ty zostaniesz ze zwykłym najmem i zwykłą, długą eksmisją.
Trzecia: wskazany lokal może zniknąć. Ustawa daje najemcy 21 dni na wskazanie nowego, ale nikt nie sprawdza tego za Ciebie. Rozsądnie jest raz w roku poprosić o potwierdzenie, że adres jest aktualny.
Naszym zdaniem przy wynajmie mieszkania obcej osobie ten zestaw formalności się opłaca. Kilkaset złotych i jedna wizyta u notariusza to niewiele w porównaniu z kilkunastoma miesiącami procesu o eksmisję. Warunek jest jeden: wszystko musi być zrobione od razu i w terminie.
Nie. Zgłoszenie z art. 19b ustawy o ochronie praw lokatorów to zwykłe pismo do naczelnika urzędu skarbowego właściwego według miejsca zamieszkania właściciela. Nie ma urzędowego formularza ani opłaty. Wysyłasz je w ciągu 14 dni od dnia rozpoczęcia najmu.
Umowa jest ważna i nie tracisz ryczałtu, ale nie działają przepisy art. 19c i 19d. W praktyce masz zwykły najem z pełną ochroną lokatora, a eksmisja wymaga wyroku sądu. Ustawa nie przewiduje zgłoszenia po terminie, dlatego bezpieczniej jest podpisać nową umowę z kompletem załączników i zgłosić ją w terminie.
Za oświadczenie najemcy o poddaniu się egzekucji notariusz może pobrać najwyżej 1/10 płacy minimalnej, czyli 480,60 zł netto (591,14 zł z VAT). Do tego dochodzą wypisy po maks. 6 zł netto za stronę. Wiele kancelarii liczy mniej niż limit.
Maksymalnie sześciokrotność miesięcznego czynszu według stawki z dnia podpisania umowy (art. 19a ust. 4). Kaucję zwracasz w ciągu miesiąca od opróżnienia lokalu, po potrąceniu zaległości i ewentualnych kosztów egzekucji.
Tylko w jednym przypadku: gdy najemca stracił możliwość zamieszkania we wskazanym lokalu i w ciągu 21 dni nie wskazał nowego. Przy zaległościach w czynszu obowiązuje art. 11 ust. 2 pkt 2: najpierw pisemne uprzedzenie z dodatkowym miesiącem na zapłatę, potem wypowiedzenie na miesiąc naprzód, na koniec miesiąca. Termin 7 dni dotyczy żądania opróżnienia lokalu po rozwiązaniu umowy.
Nie. Najem okazjonalny jest zarezerwowany dla osób fizycznych, które nie prowadzą działalności gospodarczej w zakresie wynajmowania lokali. Przedsiębiorcy korzystają z najmu instytucjonalnego, w którym termin w żądaniu opróżnienia lokalu wynosi co najmniej 14 dni i nie trzeba wskazywać lokalu do wyprowadzki.
Zdjęcie: Pexels






