Mieszkanie Plus – fiasko wielkiego programu. Z 100 tysięcy mieszkań powstało 15 tysięcy

Program Mieszkanie Plus miał zrewolucjonizować polski rynek najmu. Zamiast tego stał się symbolem niezrealizowanych obietnic. Z planowanych 100 tysięcy mieszkań do końca 2021 roku wybudowano zaledwie około 15 tysięcy — nieco ponad 1,5% tego, co deklarowano na konferencjach prasowych.

100 tysięcy mieszkań — tylko na papierze

Pierwsze plany programu pojawiły się jeszcze za rządów PiS, gdy w 2018 roku premier Mateusz Morawiecki zapowiadał, że w 2019 roku w budowie będzie już 100 tysięcy mieszkań. Tej obietnicy nie udało się zrealizować nawet w ułamku. Z danych NIK wynika, że do końca 2021 roku w ramach programu wybudowano zaledwie 15,3 tysiąca mieszkań, a kolejne 20,5 tysiąca znajdowało się w trakcie realizacji — i nie wszystkie z nich zostały ostatecznie ukończone.

Co istotne, liczba 15,3 tysiąca obejmuje zarówno segment rynkowy (gdzie wynajem był droższy), jak i społeczny. Sam filar społeczny — ten z czynszem maksymalnie 10–12 zł za m² — to zaledwie nieco ponad 6,9 tysiąca oddanych lokali.

Co poszło nie tak?

Powodów było kilka. Przede wszystkim:

• Grunty — spółka PFR Nieruchomości napotkała ogromne problemy z przygotowaniem działek pod budowę. Procedury wywłaszczeniowe, konflikty z samorządami i długie procesy geodezyjne skutecznie opóźniały start inwestycji.
• Koszty budowy — przy rosnących cenach materiałów budowlanych i wykonawstwa w drugiej połowie 2020 i w 2021 roku wiele rozpoczętych inwestycji stało się po prostu nieopłacalnych przy zakładanych czynszach.
• Lokalizacje — część projektów planowano w lokalizacjach, gdzie popyt na najem był zbyt niski, by zagwarantować zapełnienie budynków.
• Model prawny — sam program był oparty na skomplikowanej formule prawno-finansowej, która zniechęcała część najemców, zwłaszcza w porównaniu z prostszym dostępem do kredytów hipotecznych.

Krytyka NIK i koniec programu

Najwyższa Izba Kontroli w swoim raporcie z 2022 roku ostrzegła przed nieprawidłowościami w zarządzaniu programem. Kontrolerzy zwracali uwagę na opóźnienia w budowie, nieprawidłowości w procesach wyboru wykonawców oraz brak rzetelnego monitoringu postępów.

W praktyce program Mieszkanie Plus zakończył się faktycznie w 2023 roku. Zamiast niego rząd zaczął promować nowe instrumenty: przede wszystkim dopłaty do czynszów w ramach programu Ciepłe Mieszkanie, a także zwiększoną rolę TBS-ów i samorządów.

Co zostało po Mieszkaniu Plus?

W wielu miastach — w tym w Lublinie, Rzeszowie i Białymstoku — można do dziś zobaczyć wizualizacje nigdy niewybudowanych osiedli. Niekiedy pojawiały się one na stronach inwestycyjnych spółki PFR Nieruchomości, promujących projekty, które finalnie nie doczekały się realizacji. To właśnie te wizualizacje — nierzadko bardzo szczegółowe i atrakcyjne wizualnie — stały się symbolem rozbieżności między obietnicami a rzeczywistością.

Dla porównania, mieszkania które faktycznie powstały, można dziś wynająć w ramach programu „naj m” — nowej marki PFR Nieruchomości, która obejmuje portfel niemal 4,2 tysiąca mieszkań w 23 lokalizacjach. To jednak wciąż kropla w morzu potrzeb mieszkaniowych milionów Polaków.

Jakie wnioski na przyszłość?

Historia Mieszkania Plus pokazuje, że nawet ambitne cele liczbowe — jak 100 tysięcy mieszkań — nie mają sensu bez solidnego planu realizacyjnego, odpowiednich gruntów i stabilnego finansowania. Eksperci wskazują, że przyszłe programy mieszkaniowe powinny:

• opierać się na реальnych kosztorysach i harmonogramach, a nie prognozach politycznych,
• angażować samorządy od samego początku planowania inwestycji,
• zakładać elastyczność w zakresie lokalizacji i segmentu cenowego,
• być wolne od presji czasowej związanej z cyklem wyborczym.

Dla osób szukających mieszkania w 2026 roku najważniejsze pozostaje to, co zawsze: dokładne sprawdzenie oferty i porównanie kosztów najmu z kosztami zakupu na kredyt w konkretnej lokalizacji.

Zdjęcie: Pexels